ĐỜI LÀ MỘT SIÊU THỊ

Thực ra chúng ta đang sống trong một vòng tròn đầy ắp những thứ mình đã xây dựng bấy lâu nay. Chúng ta bận rộn với việc làm, bận rộn với gia đình, bận rộn với thú vui thậm chí bận đi ngủ. Bằng cách này hay cách khác, chúng ta vẫn quay cuồng với mọi thứ xung quanh chúng ta. Đến một ngày mất một thứ gì đó chúng ta mới suy luận ngược lại liệu mình có cần thứ đó hay không. 

Vậy với việc xoay quanh những thứ khiến chúng ta bận rộn cả ngày, liệu có thể phân biệt những thứ chúng-ta-muốn và những thứ chúng-ta-cần để nâng cao năng suất làm việc hay không?  

Thử tượng tượng bạn là một người đã có khá đầy đủ những thứ về vật chất, tinh thần và trí tuệ. Bạn bước vào siêu thị cuộc đời và chọn một món, nhưng bạn không thể dùng tiền để mua những món đồ này mà chỉ có thể đánh đổi bằng những thứ khác- những gì mình đã có hay còn gọi là những tài sản vòng tròn của bạn. Lâu lâu hãy thử vào lại một lần, và cập nhật giỏ hàng đó xem những thứ đó bạn còn cần hay không. Bạn sẽ dễ dàng nhận ra rằng những thứ trước đây bạn từng tưởng nó rất cần thiết hóa ra thực sự vô nghĩa. 

Theo logic như vậy, bạn chỉ cần lập ra một vài danh sách những thứ bạn mong muốn trong tương lai gần và cái giá phải trả để đạt được nó. Tôi muốn giảm 10 ký- đồng nghĩa với việc tôi ăn bớt đồ ăn béo và bớt ăn khuya lại. Đơn giản như vậy đấy, việc còn lại là làm thôi. Vậy đấy, nhưng bạn biết điều gì là quan trọng với bạn và bạn cần điều gì chưa? Rõ ràng khi bạn là một người thích lên kế hoạch mọi thứ thì bạn sẽ hiểu rất rõ. Trong trường hợp bạn là người thích tận hưởng cuộc sống và không quá quan trọng đến những vấn đề tiểu tiết thì sao nhỉ? Vậy thì chỉ cần nghĩ rằng cuộc đời mình sẽ gắn bó với nghề nghiệp gì với công việc gì và điều đó cần những thứ gì để tốt lên là được. 

Tôi đã từng học tiếng Anh theo cái kiểu không cần phương pháp gì cả, từng rất ghét kỳ thi Ielts và thích gì đọc nấy. Cái tôi có được bây giờ không chỉ là một nguồn kiến thức rộng lớn mà nó là một bộ khung vững chắc. Đổi lại không chủ đề nào hay thứ gì tôi biết sâu cả. Nhưng tôi biết tôi thiếu cái gì và đào sâu lên. 

Sau đó tôi sẽ cân nhắc đến khả năng của mình, nếu mình có thể gắn bó với quá trình đó lâu dài hay không bằng việc xem mình có thích làm nó ngày này qua tháng nọ hay không và làm nó bao lâu thì nản. Cụ thể thì tôi chỉ có một vài sở thích xoay quanh sau ngần ấy năm nghiên cứu và trải nghiệm: ca hát, vẽ vời, xem phim, nghe nhạc, dạy học, chơi game. Tổng hòa những mối liên quan giữa những sở thích đó tôi gọi mình là một người thích sự đa dạng của cuộc sống. Điều này tưởng chừng như thú vị và có chút phi thường nhưng thực sự là một thảm họa nếu bạn hiểu về nó. Bởi vì một nghề cho chín còn hơn chín nghề. Theo tôi, làm gì cũng vậy, bạn càng làm ít việc, tay nghề của việc đó càng được nâng cao. Hoặc bạn biết nhiều thì hãy đi làm quản lý cho rồi. 

Nhưng suy cho cùng, với vai trò là một người mua sắm thì bạn có thể là bất cứ ai. Bạn chính là thuyền trưởng trên con tàu của mình. Bạn có thể bẻ lái khi gần đến đích hay đi tiếp sau khi đến đích cũng được. Cuộc sống là một chuỗi những thứ tương đối và đánh đổi. Bạn biết mình đang ở đâu và bạn đang hài lòng với cuộc sống của mình không? Điều đó mới quan trọng. 

ĐẾN BAO GIỜ?

Thấm thoắt cũng nhận việc được gần nửa năm. Rời xa những cuộc nhậu, những ngày tháng bên máy in giấy, bên bìa trình ký văn phòng, bên bàn máy tính cố định, với những người đồng nghiệp nơi công sở. Rời xa những ngày đi công trình, nhận 1 lô hàng máy lạnh từ sáng đến chiều 7 chiếc xe tải, những tối mất ăn mất ngủ vì khách gọi than vãn và xử lý công việc căng thẳng dù đang chạy xe máy trên đường. Học về điện lạnh và đi công trình, bán máy lạnh, cho đến tiếp bia các sếp ở những nơi xa xỉ, những cuộc gọi mà họ còn chẳng thèm nghe máy và phản hồi khi chưa biết sếp mình là ai hay số má ra sao. Những ngày tháng chạy deadline vì vài đồng bạc, nhận những công việc mà đáng lẽ mình không thèm làm cơ, mình vẫn làm, với một tư tưởng đơn giản là việc làm lúc bấy giờ có dễ đâu. Ngay cả những người thuê mình, thấy họ còn không trụ nổi, thì đòi hỏi điều gì từ một công việc đây. Rồi quay về dạy thêm, dừng TESOL. Cũng tạm rời xa luôn những tháng ngày buồn tủi bệnh viện, tản bộ quanh những dãy phòng lạnh lẽo với 2 màu trắng và xanh da trời (giường bệnh và đồ bệnh nhân). Những ngày tháng ấy, nói đúng hơn là năm 2022 với nhiều biến cố, những người bạn, những công việc trải qua, những suy nghĩ cả tiêu cực lẫn tích cực, những cuộc trò chuyện...cảm giác như mình đang sống một cách nghiệt ngã và quay trở về với bản ngã của mình, mọi thứ vật chất trong tư tưởng của mình khi ấy đều hữu hạn và phù du. 

Đó là quãng thời gian đáng nhớ nhất của cuộc đời cho đến giờ. Nhận dạy Bình Dương đến giờ vì chút tình nghĩa lúc ấy. Biết rằng công việc nào cũng đáng quý, đồng tiền nào cũng đáng trân trọng, và con người đôi khi cũng cần mạnh mẽ lên một chút, sau này nếu không ở một mình, thì sẽ phải có gia đình riêng, phải mạnh mẽ để ít nhất có người còn dám tin tưởng mà dựa vào. 

Thực ra cuộc sống ở độ tuổi mình càng lớn, nó càng đơn giản. Đơn giản hơn ở chỗ chúng ta lược bớt những thứ được coi là vô bổ và làm việc hiệu quả hơn. Hiệu quả hơn tức là giảm bớt thời gian làm việc nhưng tăng hiệu suất công việc. Cũng giống như việc giải một bài toán, thường có 2 cách : Diễn dịch và Quy nạp. Người làm theo hướng quy nạp chú trọng trải nghiệm hơn, và sau đó đúc kết thành kinh nghiệm sống của bản thân. Còn người theo hướng diễn dịch sẽ dựa trên chân lý và kinh nghiệm sống có sẵn để suy luận và đi theo hướng tốt nhất. Tôi từng đọc qua rằng Diễn dịch luôn hiệu quả hơn Quy nạp vì khi ta đúc kết mọi thứ bằng kinh nghiệm, sẽ có nhiều yếu tố chủ quan và chúng ta sẽ bị mất cảnh giác, hoặc không thèm cập nhật những khái niệm mới. Điều đó cũng đúng vì tôi đang trải nghiệm cuộc sống theo hướng từ kinh nghiệm mới đúc kết chứ không như những người khác, đổ xô theo hướng có tiền nhiều thì làm. Đồng ý họ sẽ thành công, có điều bản chất con người cũng sẽ thay đổi. Họ sẽ chấp nhận nhiều thứ xảy ra trong cuộc sống hơn tôi. Đến khi nào tôi sống được như họ ư? Chắc cũng có thể lắm, trong tương lai, khi tôi cảm nhận rằng bản thân đã trải nghiệm quá đủ haha. 

Những người tiên phong

Những ngọn núi vốn dĩ ám ảnh tôi là do những vết rạn nơi mạn sườn, những đốm tuyết loang lổ để lộ ra những phiến đá rắn rỏi hình thù kì dị, nhìn sơ đã biết do vết tích của thời gian tạo thành. Nhưng tôi biết, điều tôi luôn né tránh luôn nằm ở đó, nó vẫn ở đó bao nhiêu lâu nay chẳng hề thay đổi dù tôi có chọn đi một con đường vòng, hay phân tích vấn đề ở nhiều góc độ. Chỉ 2 từ: Đỉnh núi!

Tôi biết rằng tự thành lập doanh nghiệp hoặc mở một trung tâm tiếng Anh nằm ngoài khả năng của bản thân, tuy muốn nhưng khi đến lúc, tôi vẫn tìm một con đường vòng và cho rằng mình chưa đủ tầm hoặc chưa đủ năng lực. Có những bạn trẻ đã mở trung tâm và làm chủ từ lâu, họ có nhiều trăn trở hơn tôi? Họ tính toán giỏi hơn tôi? Hay đơn giản họ có tiềm lực tài chính? Sau khi phân tích vấn đề, tôi lờ mờ hiểu rằng: Một đứa trẻ mê xe đạp, đến một ngày, cuộc sống của nó sẽ xoay quanh những chiếc xe đạp, có thể nó có tiền và tự mua lấy một chiếc, hoặc trao đổi, hoặc được tặng, thậm chí, trong một suy nghĩ điên rồ nhất: nó đoạt giải quán quân cuộc đua xe đạp và được tặng một chiếc xe mới. 

Khi bạn xoay quanh một điều gì đó, cuối cùng bạn sẽ đạt được nó, bạn lao vào nó, rồi một ngày bạn cũng sẽ có một thành quả gì từ nó mà thôi, quy luật đơn giản lắm! Những người muốn mở trung tâm, họ sẽ trăn trở về việc mở trung tâm, họ hỏi những người đang làm chủ trung tâm, hỏi những người đã từng thất bại trong việc mở trung tâm, và rồi thử nghiệm mô hình của riêng mình. Khá hơn, họ sẽ tham gia hội thảo doanh nghiệp về giáo dục, tham khảo ý kiến nhiều chuyên gia từ đó, hoặc đăng ký học những khoá quản trị doanh nghiệp ngắn hạn để áp dụng cho mô hình của mình. Vấn đề của tôi là tôi giậm chân tại chỗ. Vậy đấy! Khi bạn nhắm lên đỉnh núi, bạn nhìn nó và muốn một ngày sẽ đặt chân lên đỉnh đó, bạn sẽ làm được!

Quay trở lại vấn đề của bản thân. Việc mở trung tâm đối với tôi là quá to tát vì những việc bản thân phải (hoặc sắp sửa) làm. Do vậy, sau một giai đoạn vùng vẫy, tôi lại tìm đến một tập thể để lại cống hiến. Nhưng lần này, tôi thực sự là một trong những người-tiên-phong. 

Tôi biết, à, mà tôi chắc rằng, mọi chuyện ban đầu sẽ luôn khó khăn. Với kinh nghiệm làm việc bao nhiêu năm của bản thân, sau 1-2 ngày trăn trở là tôi có thể đưa ra quyết định ở hay đi, lần này tôi quyết định ở. Tôi cho rằng chẳng còn gì trên đời này làm khó mình hơn lựa chọn sinh- tử. Chú tôi đã từng nói, "nhảy xuống- hay quay đầu lại đối mặt". Tất nhiên tôi không đến mức như ông chú đáng kính của mình từng làm. Tôi sẽ vùng vẫy trong môi trường của mình- như ông chú nói: hãy là chính mình, vì khi là chính mình mới cống hiến và chiến hết mình được. Bản thân tôi ư? Tôi là người thế nào? Tôi lại nhìn lại bản thân mình một lần nữa. Tôi nhận ra mình vẫn là chính mình trong khi đang vùng vẫy và cảm giác bấp bênh, nên khi vào tổ chức mới, mình ban đầu hơi bị lạc lõng trong suy nghĩ lựa chọn. Thực sự ra, chẳng có lựa chọn nào ở đây cả, mình đã là mình, thì đi hay ở, chỉ là thời gian. Cho bạn 1 ngày bạn nghĩa chưa ra thì có cho bạn 1 năm, bạn vẫn nghĩ chưa ra. Điều gì vốn dĩ dành cho mình, chẳng cần đến nửa tiếng cũng có thể trả lời. 

Trong lúc gia nhập tổ chức mới, vẫn còn những lời chào mời ngon lành đến từ tổ chức khác khiến tôi ít nhiều lung lay, tất nhiên đi xa lập nghiệp đối với tôi trong tương lai quan trọng lắm chứ, nếu thành công sẽ có tài chính đều đặn và rất nhiều hàng tháng. Nhưng thực sự, đó là câu chuyện trên đỉnh núi khác. Đúng vậy! Là đỉnh núi khác. Còn đỉnh núi tuyết của tôi, nó không phải! 

Như vậy, tính đến thời điểm hiện tại, đây là câu hỏi tôi cần trả lời: Tố chất cần có của một người tiên phong là gì? 

CHỈ CẦN ĐI VỚI NHAU

Có những mối quan hệ, một ngày mở mắt thức dậy đã không còn, có những người bạn cười nói vui vẻ, phút chốc trở mặt rời xa nhau. Dẫu biết người tử tế còn rất nhiều, nhưng họ tử tế với ai lại là chuyện khác. Có những thứ xấu xa bắt buộc phải xuất hiện để làm tiền đề cho những điều tốt đẹp phía sau- triết lý này mấy ai hiểu thấu. Làm người tốt dễ lắm, cứ cho đi thôi là xong, chẳng cần nhận lại gì, ai thương mình, họ cúi đầu cảm tạ, hoặc sẽ phũ phàng dứt áo ra đi. Trước giờ chúng ta luôn được nhìn thấy những câu chuyện mà đặt mình vào vị trí người khác mới có thể hiểu được. Tuy nhiên, ít câu chuyện nào nói rằng: đặt bản thân vào rồi chắc gì đã hiểu ai? Người còn chưa hiểu mình, huống hồ là ta! Vậy nên mới có người nói rằng: "Biết mình biết ta". Chẳng ai lại nói "Hiểu mình hiểu ta" cả. Biết là nhận thức, hiểu là suy luận. Chúng ta chỉ nên dừng lại ở mức 'biết' thôi. Những người yêu nhau họ thường gọi là "tìm hiểu nhau", hoặc quen biết nhau, ngay cả vợ chồng chung sống lâu năm càng phải rõ giữa 'hiểu' và 'biết'. 

'biết' và hiểu

Tôi từng tranh cãi với bạn bè về tình yêu, rằng yêu một người hay thương một người là cần nhiều sự tinh tế, là hiểu người đó nghĩ gì, là trở thành tri kỷ tâm giao. Một người yêu hoàn hảo nên có những điều đó. Sau cùng nhận ra, ở phạm trù 'con người', ta không thể thoải mái làm điều đó. Không có một con người nào sinh ra ngẫu nhiên gắn với một người khác qua 'tiếng sét ái tình' cả. Cách giải thích đơn giản nhất là bản thân họ xuất phát ra điều đó. Điều đó là gì nhỉ? 'tiếng sét' ư? Không hẳn. Đó là sự hy sinh, đó là tất cả lòng tốt của một người , dành cho người mà họ muốn dành- như đã nói ở trên- cho đi và không mong nhận lại. Và người đón nhận điều đó- tất nhiên- có quyền từ chối hoặc nhận nó với một tâm trạng: biết ơn vì mình cũng muốn làm điều tương tự, hoặc tạm bợ và không đánh giá cao. Cuối cùng, bạn biết rồi đấy, theo định luật Murphy: “cái gì xấu có thể xảy ra, nó sẽ xảy ra”. 

"cái gì xấu có thể xảy ra, nó sẽ xảy ra ở tình huống xấu nhất"

Việc biết một điều, một tính cách của ai đó, hoặc thậm chí hiểu một người nào đó, và vẫn cố tình để xảy ra thứ trái ý họ, suy cho cùng bắt nguồn từ câu nói "có những thứ xấu xa bắt buộc phải xuất hiện". Đó là điều ba mẹ ta đã làm bấy lâu nay, điều thầy cô vẫn thường hay làm, mà ta không nhận ra hoặc không tuân theo và cho đó là việc làm hay ho. Ba mẹ cũng rất di dỏm, hài hước, cũng có tuổi thơ dữ dội như chúng ta, nhưng sao trong mắt ta họ như những tượng đài, những vị Phật sống? Họ đã phải làm vậy, họ buộc phải làm vậy từ lúc ta sinh ra đến khi ta có đủ nhận thức để lật ngược lại mọi vấn đề. Những thứ ta cho là xấu xa mà ba mẹ cố gắng nhồi nhét vào đầu chúng ta, thực ra giúp ta sinh tồn trong tương lai. Ba dặn ra đường gặp chuyện bất bình né ra. Mẹ bảo thấy con gái không biết điều đừng dính vào. Nhưng chúng ta thường phản ứng ngược lại, thấy đánh nhau lao vào can và bị đánh luôn. Thấy con gái xinh xắn ngọt ngào là mê như điếu đổ. Ba mẹ đã và đang "biết" rằng mình thường hay làm gì, họ không "hiểu" thậm chí không cần "hiểu" ta nghĩ gì, vì dù sao ta cũng sẽ làm những điều mà họ "biết"...và họ tìm cách bảo vệ chúng ta.

Nghe hay không nghe thì tuỳ, chỉ cần vẫn đi với nhau. Triết lý đơn giản nhưng những người trẻ khó có thể làm, họ có thể bức xúc với bạn bè, người yêu, gia đình...rồi tuyệt giao. 

TẦNG THƯỢNG 102

"Ngày trôi qua nhanh

Hay ngày còn chưa tới?

Ngày chờ đợi ai về 

Đến đây...đón em...về"

Lời hát trong bài "Tầng thượng 102" của Cá Hồi Hoang làm tôi rùng mình. Sao bỗng dưng cảm thấy nhiều ý nghĩa đến vậy! Khi sống giữa một xã hội thực dụng và ồn ào, tôi lại tìm thấy một âm thanh xưa cũ, lời hát vang vọng, như ngày đầu tập thành nghe nhạc. Chỉ cần nhắm mắt và lắng nghe. Ấn tượng thuộc về thời thơ ấu cùng chiếc radio và chương trình nghe nhạc hàng đêm. Chả trách sao mình lại nghe đi nghe lại mãi. Tầng thượng nghĩa là trên cao rất cao, nơi mà dưới đất chỉ có thể mỏi mòn ngóng trông, 102 mang ý nghĩa  ẩn dụ, rằng tôi đang chờ đợi một điều duy nhất, không ai khác, không điều gì khác, đó là em! 

Chỉ cần nhắm mắt và cảm nhận âm thanh của bài hát

Tôi không hề xem review về ý nghĩa bài hát để nghiệm ra điều dung dị như thế, có lẽ, nghệ thuật do cảm nhận và kiến thức của mỗi người khi thưởng thức tác phẩm. Rằng tôi đam mê ngôn ngữ, nên đôi khi hay chơi chữ, tỏ ra hài hước và khiến người khác cười phá lên vui thích. Và cũng cảm ơn điều đó, tôi mới có nhiều bạn bè và dần hình thành một cái nhìn tổng quan, cụ thể, có căn cứ về mọi sự vật, sự việc trên đời. Có người nói tôi láu cá khi ai cũng giỡn được, không biết trên dưới- tôi gọi đó là sự thân mật, không phân biệt, vì đơn giản: tôi không nói chuyện xấc xược và hỗn hào. Có lẽ trong quan điểm của nhiều người lớn tuổi sẽ không cho điều đó là được phép, và chính vì thế sinh ra cái gọi là Cả nể kèm theo một hệ luỵ gọi là Sĩ diện. Tôi không quan trọng điều đó và thậm chí chấp nhận nghỉ chơi với một người bạn chỉ vì nói chuyện không cùng quan điểm về nhân sinh. Tôi cảm giác mình nên như vậy, nên trở về với bản ngã của chính mình, yêu ghét rõ ràng, tiến đến những điều mình ưa thích và lánh xa những thứ bản thân cảm thấy tồi tệ. 

Đem lại tiếng cười cho mọi người luôn làm mình cảm thấy khá hơn

Những giải đáp về nghề nghiệp tương lai, các kỹ năng cần thiết cũng như tháo gỡ khó khăn của một giảng viên ngôn ngữ trên buổi livestream hôm nay làm tôi ít nhiều thấm thía, rằng vẫn còn một cộng đồng trăn trở, vẫn còn những người giống mình, và mình vẫn thích những gì mình đang thích bấy lâu nay, có một sự thân quen như mình đang được sống trong cộng đồng mà vốn dĩ mình đã sống từ lâu, nhưng 3 năm nay không làm vậy. Tôi nghiệm ra rằng sự quay trở lại chốn cũ ưa thích sau một thời gian xa cách khiến mình cảm thấy tự tin hơn tất thảy mọi người hiện tại đang sống ở đó. Rằng vốn dĩ quy luật chỉ cần: ra đi- quay về- rồi lại ra đi- rồi lại quay về! Để làm gì ư? Để một con người cảm thấy trân trọng những phút giây ở nơi đó, công việc đó, để họ có động lực bước trên những bước tiếp theo trên con đường xa lạ. Con người vốn dĩ như vậy. Cảm xúc nên là: Thân quen- mới lạ- rồi lại thân quen- rồi lại mới lạ...Xác định chặng đường mười năm tới gần kề rồi!

Điều bình dị luôn chờ đợi ta ở điểm cuối cùng

CÁCH ĐỂ SỐNG KHOẺ

Dạo gần đây, tôi bận học thêm nên cũng tính xin nghỉ dạy ở 1 vài nơi, sau khi nghỉ mới biết rằng có những lời đánh giá không đáng dành cho mình, và rằng thực sự mình có khả năng tiếp tục dạy hay không? Đôi khi tôi hay rủ học viên của mình đi uống nước tâm sự. Vì đối với tôi, việc dạy là việc nuôi dưỡng cả tâm hồn, họ không cảm thấy hứng thú với môn học, vậy làm sao học được tốt môn đó? Và liệu ép họ học một cách thông thường nhất như hàng trăm năm nay nghề giáo vẫn thường hay làm có quá đáng lắm không? Vậy mà cuối cùng tôi vẫn bị nhận xét tệ.

việc dạy là việc nuôi dưỡng cả tâm hồn

Tôi từng cãi nhau to với ba chỉ vì vấn đề này. Tôi từng lớn lên trong sự đùm bọc của gia đình, ba mẹ luôn dành những điều tốt nhất cho mình, tuy không khá giả gì nhưng tôi đi học không bao giờ thiếu cái gì. Cuộc sống hồi bé của tôi cũng khá êm đềm, cũng phụ giúp gia đình nhưng kiểu như nhà không bao giờ để mình thiếu thốn. Lớn lên trở thành 1 người anh, có 1 đứa em kém mình 10 tuổi, những gì nó trải qua mình cũng từng trải qua, với một cảm nhận mới mẻ và khác. Nhiều lúc thấy nó giải quyết những việc khi xưa mình cũng làm, nó làm hay hơn mình, tốt hơn mình, cảm thấy vui, vì thực ra mình hồi xưa ko có ai chỉ bảo, còn bây giờ mình chỉ nó làm được, cảm thấy tự hào. Ngoại trừ việc mọi người bảo mình phải dạy nó làm sao!

Mình rất ghét khi người ta nói mình phải dạy em mình ra sao! Cả ba mẹ nhiều lúc cũng muốn mình dạy nó cho ra hồn theo kiểu là anh 2 phải làm gương cho em út noi theo. Đúng là vậy! Nhưng có vô số cách để làm gương, thậm chí chỉ có thằng em mình biết và nể mình cũng được nữa. Đâu cần phải show ra rằng ừ mình vầy mình kia để cho người ta nhận xét về tình hình dạy dỗ em của mình. Nếu vậy, những người nói mình chỉ biết nhìn vào bề ngoài để đánh giá tố chất của một người ư? Hay xã hội này nhìn chung trước giờ vậy? 

"Nhưng có vô số cách để làm gương, thậm chí chỉ có thằng em mình biết và nể mình cũng được nữa"

Từ khi tôi vô công ty làm, quả thực học được rất nhiều thứ. Từ việc ý tứ giữa những người trong phòng để giữ hoà khí, cho đến việc quy trình làm việc cần tuân theo những nguyên tắc tối cơ bản thế nào. Đã biết lên tiếng khi cảm thấy những việc chướng tai gai mắt, kể cả những việc trong nhà, nghĩ rằng: "Vậy ra trước giờ mọi thứ vẫn diễn ra như vậy sao? Tại sao nó không diễn ra theo hướng khác?" Nhận ra sau bao năm đi dạy, mấy thế hệ học sinh đã từng trải qua, mình cần điềm tĩnh hơn, vẫn làm gương để tụi nhỏ noi theo, nhưng ko nhất thiết là một tấm gương trong suốt phẳng lì nhé. Có những tấm gương lồi, lõm, méo mó hay cong veo, nhưng khi nhìn vào đó, tụi nhỏ thấy mình cao lớn hơn, mạnh mẽ hơn, chứ không phải vẫn là thằng nhóc 14-15 tuổi ở phía đối diện tấm gương.

Dù sao thì cuộc sống là như vậy. Trước đây tôi từng bị khiển trách bởi một hiệu trưởng trung tâm vì sau khoá học có gần nửa lớp thôi học hoặc chuyển qua trung tâm khác. Lúc đầu tôi băn khoăn, cũng nghĩ rằng uh thôi tụi nó học không được thì kiếm chỗ khác, hoặc do ba mẹ bắt chuyển đến trung tâm uy tín hơn cho chắc ăn. Nhưng sau đó lại nghe tin học sinh nói tôi dạy dở nên nghỉ. Rồi sau đó có gặp và nói chuyện với một bà chị, bả cũng nói là :"Khi em nghe nhiều ng cùng nói không hay về mình, lúc đó em phải xem lại mình". Tôi đã rất buồn, nghĩ rất nhiều rằng mình cống hiến hết sức, làm đủ thứ cho học viên để rồi nhận lại những lời đánh giá như vậy vì số lượng học viên không đáp ứng sao? Tôi là một người dạy thiên hướng phóng khoáng, những đứa mất căn bản sẽ khó theo. Còn những đứa đã học được sẽ càng khoái. Tôi biết đó là khuyết điểm của mình. Đã đi dạy là phải có khả năng vực dậy một người từ mất căn bản thành một người vững vàng kiến thức. Nhiều khi tôi quá chú tâm vào hoạt động thú vị của mình mà quên mất đi rèn giũa kỹ năng thông thường cho tụi nhỏ. Sau này tôi hiểu ra rằng: Mình không nên buồn vì những lời đó, đó vừa là con dao, vừa là lời động viên, tuỳ vào cách nghĩ của mỗi người mà thôi. Mình cảm nhận thiếu kỹ năng gì, thì tập trung hoàn thiện kỹ năng đó, buồn làm gì những lời nói bên ngoài. Kể cả bà chị nói tôi lần đó, chắc gì bả đã dạy hay? Nói thì lúc nào chả hay? Luôn nói người ta xem lại vậy mình đã xem lại khi làm đau người ta theo cách vô cùng kém khôn khéo chưa? Đó gọi là đạt được mục đích "được người khác công nhận tài năng" của mình, quên rằng nói làm sao để người ta tôn trọng mình và quý trọng, nể phục mình mới là điều hay. Lần thứ 2 cách đây vài ngày, đó là hôm trời mưa, trước buổi thi tuyển sinh vào lớp 10 của một trò. Tôi tính rủ nó đi uống nước để dặn dò, động viên vì nhà có mẹ và em gái, cứ đi qua đi lại như kiểu dòm ngó không thoải mái, và thêm nữa là để thay đổi không khí thường ngày. Vậy mà sau buổi đó, khi bước ra khỏi thang máy tôi nghe được những lời không hay từ vị phụ huynh đó, cho rằng họ bỏ tiền ra để thuê người đi huống cà phê. Tối đó tôi vừa đi vừa suy nghĩ rất nhiều, đến nỗi không hiểu sao về đến nhà và lên được giường lúc nào không hay. Tôi đã nhắn cho gia đình nọ xin nghỉ dạy và không nhận lương. Để họ hiểu rằng tôi đi dạy không phải vì tiền là chính. Và thực tế tôi đã theo và động viên thằng bé khá lâu, nhiều lần, bài vở cũng đã đến lúc gác lại, thậm chí không cần đến buổi học cuối cùng đó cũng đủ... sau lần đó tôi nghĩ rằng mình không tài nào làm hài lòng mọi người được, cách giáo dục của mình là có cơ sở và đạt được những thứ quý giá hơn TẤM GƯƠNG mà họ vẫn mong đợi ở con mình. Cụ thể thành quả dễ thấy nhất là em trai tôi. Kể cả ba mẹ vẫn nói những lời thất vọng khi thấy nó hay thức khuya, hoặc chơi game chẳng hạn, và luôn muốn uốn nó theo nề nếp gia giáo. Điều đó đúng, và trách nhiệm của bố mẹ là như vậy. Nhưng đối với một người anh, còn mật thiết hơn cả cha mẹ, có thể hiểu đc em mình nghĩ gì, tâm lý nó ra sao. Nó luôn được điểm số tốt, tốt hơn tôi hồi xưa nhiều, nó nhanh nhạy hơn bạn bè nó, đôi khi nó suy nghĩ những bài toán có vẻ chậm hơn, nhưng khả năng học hỏi và khắc chế khuyết điểm là rất tốt.

"nói làm sao để người ta tôn trọng mình và quý trọng, nể phục mình mới là điều hay"

Ba vẫn hay la :"nó chỉ có nghe mày thôi, sao không làm gương cho nó mà toàn đầu têu làm ba cái trò không đâu vậy?". Tôi mỗi lần nghe vậy lại nghĩ trong đầu :"Ba có hiểu tại sao nó lại chỉ nghe con thôi không? Tại vì tự nhiên như vậy hả? Hay con có chất gây nghiện?". Tôi vẫn thường nói với em tôi rằng: "cứ nghe và tiếp thu những cái phù hợp với bản thân, còn những thứ khác tự đào thải, vậy lại hay đấy". Thật khó hiểu khi sống theo cách của mình và nhận lại những thị phi! Vậy nên nhiều người hay nói : Muốn sống khoẻ thì lo làm tốt việc của mình và đừng quan tâm đến mọi người nghĩ gì về mình, chỉ những người thực sự yêu quý mình thì mới đắn đo suy nghĩ, vì họ xứng đáng nhận được điều đó từ mình! Và Bố mẹ luôn là trường hợp ngoại lệ! Vừa yêu, vừa ghét, vừa dễ thương, vừa khó chịu, vừa dễ hiểu, mà sao thật khó hiểu...

NGHỀ GIÁO CÓ THỰC SỰ BẠC BẼO?

Vào những năm 70, nghề giáo đã bạc bẽo như vậy rồi. Còn nhớ mẹ vẫn kể rằng ở lớp của mẹ hồi xưa, thầy hay gõ đầu mấy đứa ngồi bàn đầu học dở :"Quân này sau này lại đi gõ đầu trẻ cho xem". Y như rằng, những đứa bạn hồi xưa học rất dở bây giờ toàn làm hiệu trưởng hiệu phó hoặc khối trưởng, tổ trưởng tổ bộ môn, còn mẹ thì lại đi kinh doanh tự do tuyệt nhiên không liên quan đến các công việc nhà nước. Vì trước đây ngành sư phạm lấy rất ít điểm, đến nỗi chỉ cần thi là đậu thì nhiều người lại không thi, vì không biết mình thích gì và thấy ngành đó điểm quá bèo. Cuộc sống vốn dĩ là vậy, bởi lẽ tụi học trò cấp 2 giờ đây bước vào cấp 3 với 1 tư duy không biết phải chọn ngành gì, còn những ông bố bà mẹ vẫn mải mê chọn cho chúng từ hồi tiểu học cơ. Sau này lớn lên khi chúng phát hiện ra chúng thích cái gì thì cũng toàn là phát hiện vào những lúc trớ trêu ví dụ như học đến đại học năm cuối, làm 1 công việc như chuyên ngành trên tấm bằng đại học đã ghi. 

Có nhiều người đến với nghề dạy học với những mục đích khác nhau, nhưng chung quy tôi cũng rút ra một số lý do cơ bản của họ:

1- Đi dạy vì yêu học trò, thích nói chuyện với con nít và cảm thấy trẻ hơn, bớt căng thẳng hơn.

2- Đi dạy vì cảm thấy những ngành nghề khác bon chen khó thở hơn nghề giáo, và rằng nghề giáo chẳng bao giờ là lỗi thời.

3- Đi dạy vì muốn được tôn trọng và tính cách mình không thích bị người khác coi thường đánh giá, nói chung lòng tự tôn cao. Và dù bạn là con nhà ai thì thực tế bạn vẫn phải đi học.

Khi tôi còn học cấp 3, đến những tháng cuối ôn thi tốt nghiệp và chuẩn bị bước vào kì thi đại học. Một cô giáo dạy Lý đã khẳng định rằng: các em đừng thi vào sư phạm, đừng bao giờ vào nghề này kẻo sau này hối hận đấy. Lúc đấy tôi đang thích theo sư phạm (vì 3 lý do nêu trên ) nên không quan tâm lắm đến những lời cô nói. 

Khi tôi bước vào đại học, lúc đấy là ngành tài chính- ngân hàng, thì lại cảm giác thích nghề dạy học hơn nữa. Sáng đi đến giảng đường, chiều chạy show đi dạy tiếng Anh, nào là trung tâm, nào là dạy kèm... Cảm giác thư thái và dễ chịu hơn. Có lúc tôi từng nghĩ, dạy tụi nhỏ là tất cả những gì mà tôi có thể làm được. Đến thời điểm này sau 3 năm (từ 2015- nay) tiếp xúc với nghề dạy tiếng Anh cho kids, nhận ra nhiều điều, nghe kể cũng nhiều, rút ra được những điều mà 3 điều trên trước đây mình suy nghĩ nó chưa hẳn đúng: 

1- Đi dạy vì yêu học trò: 

Bạn phải đối mặt với một lớp có khi lên đến 50 học sinh nếu trong trường và lên đến 30 đứa nếu trong trung tâm. Bạn phải thực sự tinh tế và não phải hoạt động liên tục để xử lý tình huống đến từ 30 đứa nhỏ. Có rất nhiều chuyện có thể xảy ra trong lớp từ không chịu nghe lời, bướng bỉnh, mất cắp đổ lỗi... cho đến chống đối giáo viên, và khi bạn cảm thấy giải pháp cư xử ôn hòa không hiệu quả và bạn không chịu nổi thì sẽ có vài phương án đưa ra: răn đe, mời xuống gặp những người có chức vụ cao hơn để tiếp tục răn đe, gọi điện mời phụ huynh... Một giáo viên có tâm sẽ biết phải làm gì với tụi học trò, nghe thì có vẻ đơn giản nhưng thực sự khó, rất nhiều người không có khả năng tinh tế nhạy bén quan sát đã phải bỏ cuộc giữa chừng với lý do: tôi không hợp với việc dạy lớp nhỏ! Và rằng sự dạy dỗ suy cho cùng cũng liên quan đến nhiều khía cạnh, từ phía gia đình đứa trẻ, từ bản thân người giáo viên và cuối cùng là bản thân đứa trẻ. Cứ nghĩ đi, 30 cá tính khác nhau, 30 gia đình, những lời nói sau lớp học về giáo viên của học trò, và bản thân mình là người cuối cùng chịu trách nhiệm. Vì dù ra sao đi nữa tụi nhỏ cũng phải bước vào kì thi cuối khóa hoặc cuối kì và kết quả thi sẽ được thể hiện qua quá trình phấn đấu và được nhận xét bởi những người khác nữa chứ không còn trong phạm vi thầy trò trên lớp (cha mẹ, hiệu trưởng, đồng nghiệp…). 

"sự dạy dỗ suy cho cùng cũng liên quan đến nhiều khía cạnh"

Chưa nói đến việc khi nhận 1 lớp, đối với trung tâm, trách nhiệm của bạn nằm ở sự nhiệt tình, phải cực kì nhiệt tình và sáng tạo, bạn mới nhận được đồng lương xứng đáng với công sức, không những thế còn là sự quý mến từ phía học sinh. Còn trong trường ư? Bạn phải nhiệt tình gấp đôi và sáng tạo gấp đôi để nhận được những thứ chỉ bẳng 1 nửa công sức bỏ ra, bạn sẽ cảm thấy không xứng đáng, và chỉ có sự quý mến và chăm ngoan của học sinh có thể bù đắp. May mắn hơn, bạn sẽ có thể có 1 vài lớp dạy kèm riêng từ trong trường và thu nhập khá hơn 1 tí (đối với ngành tiếng Anh). Những lớp dạy luyện thi đại học mà tôi vẫn thường thấy hồi cấp 3, bây giờ nghĩ lại là một điều ám ảnh ngay đối với cả giáo viên, và tôi hiểu vì sao cô dạy Lý khi đó lại nói với tôi như vậy. Các bạn có thể thấy một vài giáo viên lớn tuổi có nhiều học sinh theo học, kiếm bộn tiền học phí, nhưng xin thưa mấy ai được như họ? Và các bạn biết họ đã bỏ ra những gì, đánh đổi những gì để bây giờ được như vậy?  Có vẻ chúng ta hào hứng với những người đã thành công, nhưng khi bước vào quá  trình để thành công thì chúng ta lại mất phương hướng. Vậy nên các diễn giả dù có hay và giỏi đến cỡ nào họ cũng một phần nhờ may mắn mà đi được đến thời điểm này. Giống như bạn đầu tư vậy, nhưng thời điểm đơm hoa kết trái của 1 giáo viên xảy ra rất lâu sau đó. Và thậm chí nếu không biết cách hoặc kém may mắn, bạn sẽ mãi chỉ đi dạy linh tinh. Nói đến nghề dạy học xin thưa đừng nói đến việc “có ngon lành hay không?”, mà nên hỏi rằng “có yêu việc này không?”, vì bạn sẽ chuẩn bị bước vào sự nghiệp trồng người dài đằng đẵng cần một sự bền bỉ, kiên trì, sáng tạo, bỏ ra chất xám, mồ hôi công sức để đổi lấy sự trưởng thành của các thế hệ. Hơn nữa việc dạy tiếng Anh cần rất nhiều sự sáng tạo và đột phá trong cách giảng dạy. Bạn có sẵn sàng bước vào một nghề như thế này vì mục đích kiếm tiền?

2- Đi dạy vì nghề giáo ít bon chen tính toán:

Đến bây giờ suy nghĩ đó tôi nghĩ cũng chỉ đúng một nửa. Đúng là ít bon chen và tính toán, nhưng không phải là không có, và tôi đã từng ghi nhận những trường hợp khá tồi tệ. Do bản chất của mỗi người mà thôi. Kể cả nghề nghiệp bạn làm cũng khó lòng thay đổi bản chất của bạn. Bạn sống trầm lắng? Sau giờ dạy bạn sẽ vẫn suy tư trầm lắng. Bạn sống sôi nổi? Sau khi hết tiết cảm thấy stress vẫn có thể đi bar tụ tập nhậu nhẹt như bình thường. Do xã hội thời xưa hay đánh giá người giáo viên trên mọi mặt để cả cách họ sống, nên giờ đây cũng vẫn như thế dù đã được cải thiện. Đâu phải cứ là nhà khoa học thì sẽ luôn hành động có khoa học? Nếu như vậy thì chắc các nhà khoa học không ra đường với vẻ mặt rối bời cùng bộ quần áo lôi thôi, cũng như họ không thức khuya  để mất ăn mất ngủ rồi đổ bệnh đâu *cười*. 

"Bạn có sẵn sàng bước vào một nghề như thế này vì mục đích kiếm tiền?"

Tôi thấy giới trẻ giờ đây theo ngành sư phạm đã tiến bộ hơn rất nhiều so với thời xưa từ cách ăn mặc, cá tính cho đến phong cách giảng dạy, đã phóng khoáng hơn nhiều. Nhưng cho dù là ai cũng phải đối mặt với bao nhiêu đấy con người, và môi trường xung quanh nữa. Nếu dạy trung tâm thì điều bạn lo chỉ là sự cạnh tranh từ những người đồng nghiệp, bạn có thể yên tâm tập trung việc dạy học và kết quả của lớp được đánh giá hoàn toàn thông qua điểm số và kỹ năng học sinh đạt được. Còn trên trường, xin thưa đánh giá trên đủ loại mặt. Nào là phong trào thi đua, tuyên dương giáo viên dạy giỏi, đùn đẩy việc và nói xấu bôi nhọ danh dự, làm ơn mắc oán hoặc giành học sinh dạy thêm,… đủ kiểu có thể xảy đến tùy mỗi trường và mỗi giáo viên trong trường. Thậm chí bạn dạy chỉ có 30% thôi còn lại bạn làm việc khác là nhiều. Và nếu sau này có gia đình liệu bạn có thể tiếp tục như vậy? Bạn có thể là 1 người nhạy cảm nên chọn khối ngành này, nhưng vô trường sau 1 năm, 2 năm, 3 năm bạn sẽ thay đổi, bạn sẽ mạnh mẽ cứng rắn hơn, ít nhất là đối với tụi học trò bướng bỉnh. Hồi lớp 8, lớp tôi là một lớp đội sổ cả trường về môn văn, về độ quậy phá thì chẳng thua lớp 1 buổi nào mặc dù là lớp bán trú. Năm đó cô chủ nhiệm (dạy môn hóa) đã phải bật khóc giữa giờ sinh hoạt lớp, cô cảm thấy bất lực với cái lớp của tôi. Mãi sau này tôi nghĩ lại mới thấy cô thật đáng thương. Nhưng giờ đây cô rất mạnh mẽ và cứng rắn, để trị những lớp như tôi hồi xưa chắc chỉ là chuyện nhỏ… Giáo viên được đánh giá bằng số năm cống hiến là do vậy. Còn bạn có năng lực, hãy đi dạy trung tâm, hãy mở riêng, bạn còn trẻ, còn vùng vẫy được nhiều, không phải bon chen giữ chân trong nhà nước như vậy. Do đó bây giờ những lớp do người trẻ khai giảng nhằm luyện giao tiếp cơ bản, thi TOEIC, IELTS… được cộng đồng ủng hộ. Vậy nên nói nghề giáo không lỗi thời là đúng, nhưng an nhàn không bon chen tính toán thì phải xem lại.

3- Đi dạy vì muốn được tôn trọng:

Nhiều bạn tới thời điểm này cũng có ý nghĩ như vậy, đó là sự thật, bạn sẽ được tôn trọng khi đi dạy. Vì truyền thống tôn sự trọng đạo của dân tộc Việt Nam ta đã có từ bao đời nay rồi. “Kính thầy mới được làm thầy”- ai cũng hiểu nguyên tắc đó. Bởi cha mẹ gởi con đi học chỉ mong nó nên người. Nó hư cho cô đánh, thầy đánh, về nhà còn bướng bị đánh thêm 1 chập cho sợ, rồi mới chịu học. Dường như quan niệm đó đã xa vời ở thế kỉ 21 rồi. Giờ đây trẻ em ở thành thị và cho dù ở nông thôn cũng đã hiện đại hóa trở thành đô thị. Nên một khi con cái họ trở thành những công chúa, hoàng tử, thì những gì mà giáo viên thể hiện sẽ bị xem xét và đánh giá lại. Bây giờ 1 lớp học vẫn 50 đứa, nhưng ba mẹ của chúng mang những quan điểm hoàn toàn khác nhau. Những ông bố bà mẹ 7x, 8x, 9x, các thế hệ khác nhau dõi theo 1 người giáo viên đứng lớp. Có người cho phép cô giáo la mắng, đánh đập, nhưng có người lại không cho. Và thậm chí cách nuôi dạy của những người ở trung tâm thành phố cũng khác cách ở vùng ngoại ô, nên những đứa trẻ sẽ mang nhiều tính cách riêng theo từng khu vực. Bây giờ xã hội có tiền là có quyền, trong khi đó trung tâm tư nhân mở ra nhan nhản với mong muốn chiều lòng quý phụ huynh, những điều ấy vô tình tạo nên mối quan hệ tiền bạc sòng phẳng trong việc giảng dạy. Giáo viên thì có tiền mới cưng con cái phụ huynh, còn phụ huynh có tiền có quyền yêu cầu giáo viên cưng con mình hơn.

"cô cảm thấy bất lực với cái lớp của tôi"

Những văn hóa trọng địa vị đồng tiền ấy chẳng biết từ khi nào nhen nhóm lên từ cộng đồng những con người văn minh hiện đại. Để rồi giờ phải nghe tin trên các phương tiện thông tin đại chúng rằng: cô giáo phải quỳ trước mặt phụ huynh để xin lỗi, học trò đánh thầy cô tay đôi trên lớp, giáo viên câm như hến suốt năm học, bắt học sinh uống nước giẻ lau… Sự phổ cập ngày càng lớn của giáo dục và sự phổ thông của mạng xã hội tôi nghĩ ít nhiều gây ra những điều này. Đơn giản thôi, ví dụ lúc trước cũng có những cô giáo vì phút yếu lòng đánh mất danh dự quỳ xuống xin lỗi phụ huynh, nhưng sau đó mọi chuyện được giữ kín, chẳng có camera hay máy ghi âm nào ghi lại, mọi chuyện cứ thế trôi qua…cho nên nói rằng nghề giáo bị tha hóa là sai lầm, đó thực ra là ảnh hưởng tiêu cực của một bộ phận vì đồng tiền đánh mất đi bản chất nghề nghiệp của người thầy, và cũng vì nó mà đánh mất đi truyền thống tôn sư trọng đạo của phụ huynh. Ngay cả sự hiện đại hóa trong giáo dục cũng nên đi đôi với việc tôn trọng đạo lý. Nếu bạn cảm thấy văn hóa Việt Nam quá lạc hậu so với nước ngoài thì đi du học là cách tốt nhất. Vì vậy thời này bạn đi dạy để mong được tôn trọng thì cũng đúng đấy, nhưng nên dè chừng thì hơn, vì bạn có thể bị hệ lụy của đồng tiền làm ảnh hưởng bất kỳ lúc nào, khiến bạn mất tự chủ và trở thành những cô giáo, thầy giáo kia...